Geef God de schuld (12)

Dit bericht is 63 keer gelezen!

Waarom? (2)

“Waarom ben je in woede ontstoken en waarom heb je jouw hoofd laten zakken?” (Genesis 4:6) God wacht niet op het antwoord, maar stelt er een vraag achteraan: “Is het niet zo dat je, als je het goede doet, jouw hoofd kunt opheffen?” (Genesis 4:7). Die vraag is bijzonder omdat hij van God komt. Dat maakt hem retorisch. Dat wil zeggen dat het een vraag is waar het antwoord al in zit. Je weet dat als je nu antwoordt dat dat niet zo is, je het pleit gaat verliezen. Dus als je God zou antwoorden “Nee, ook als ik het goede doe is er reden om boos te zijn”, dan ga je het van God niet winnen op dit punt. Deze vraag is eigenlijk geen vraag maar onderwijs. “Kaïn, als jij het goede doet, kun je je hoofd opheffen.” Als je het goede doet (offer brengen) kun je rechtop gaan, ben je niet afhankelijk van mijn aandacht, laat staan de goedkeuring of het applaus van medemensen. Aangezien je boos wordt als je geen aandacht krijgt voor jouw offer doe je er goed aan jezelf eens onder de loep te nemen. Waar doe jij de dingen voor? Omdat je ze goed vindt om te doen of om goedkeuring en waardering te krijgen? God legt dus blijkbaar de waarde van de daad in de intentie van de dader. Maar hij zegt daarmee geenszins dat het fout is om dingen te doen voor de aandacht. Het gaat om de vraag of het goed is om te doen. Dus: Waarom is Kaïn boos?

“Het goede” is wel een dingetje in deze geschiedenis. Als ik God goed begrijp moet Kaïn zelf overtuigd zijn van het feit dat hij met het offeren het goede heeft gedaan en dan ook geen boodschap hoeft te hebben aan het feit dat God en mensen er geen aandacht voor hebben. Hij kan tegen zichzelf zeggen: “Dit is wat ik doe en dat is OK. Punt uit.” En dan mag en kan hij blij zijn om de aandacht die Abel krijgt. Het goede is dan niet het offeren, maar het feit dat Kaïn ervoor kiest te offeren. Het had ook goed kunnen zijn als hij had gekozen niet te offeren. Maar dat was blijkbaar voor Kaïn niet goed geweest want hij koos ervoor om wel te offeren. Als hij dus het goede heeft gedaan kan hij zijn hoofd opheffen. Maar als hij niet het goede heeft gedaan …. Dat kan dus ook. God legt de zaak bij Kaïn terug. Het is dan niet meer de vraag of wat Kaïn deed goed WAS en ook niet om de vraag of God het goed VOND. De vraag is aan Kaïn of hij in zijn eigen ogen het goede had gedaan. En dat kan op dat moment eigenlijk ook niet anders, want er is nog geen maat. Geen enkele autoriteit hoger dan de mens had gezegd dat mensen moesten offeren.

“En,” zegt God, “als je het goede niet doet ligt de zonde aan de deur. Naar jou gaat zijn begeerte uit, maar jíj moet over hem heersen.” Het bijzondere van deze opmerking is dat de zonde een persoon is die op de mens, in dit geval Kaïn, loert. De zonde is dus niet in de eerste plaats iets dat Kaïn doet of kiest. De zonde is een persoon, een macht, die je corrumpeert als je niet het goede doet. Lees hier niet te snel overheen s.v.p. Het wereldtoneel wordt op dit moment bevolkt door een mens, die autonoom bepaalt wat goed is (offeren of niet offeren), door God, die met de handen op de rug commentaar levert ter leringhe ende vermaeck, en door de zonde, die als een nog niet eerder benoemde macht op de loer ligt om de mens en zijn geschiedenis te corrumperen. Die laatste krijgt macht als er twijfel gezaaid kan worden in het leven van de mens ten aanzien van de vraag of dat wat de mens heeft gekozen te doen wel “goed” mag heten. Want wie gaat antwoord geven op die vraag? Dat zal niet “de zonde” zijn, want die is bij voorbaat niet te vertrouwen. God zal het in eerste instantie ook niet zijn, want dan zou hij zijn eigen project (de vrij kiezende mens) om zeep helpen. Dus moet het de mens wel zijn. Ik zie geen andere spelers op het wereldtoneel op dit moment in het bijbelverhaal. God leert Kaïn niet wat goed is, maar leert hem de essentie van zijn eigen keuzes. Door jouw keuzes maak je jouw positie sterk of juist niet. En als je naar die eigen keuzes kijkt is het goed je te realiseren dat je boos bent, dat je naar beneden kijkt, dat je dus niet meer de ander aankijkt. Je bent opgesloten geraakt in je eigen wereld.

En Kaïn slaat zijn broer dood.

Laten we er even van uitgaan dat een medemens doden niet “goed” is. Het leven zelf is namelijk de essentie van de hele geschiedenis. Daar draait het om. Door te doden ontken je je eigen bestaansrecht. Door te doden zeg je eigenlijk dat jouw bestaan niet verder kan als een andere levensvorm ook voorbestaat. Maar dan maak je door te doden je eigen leven ook inwisselbaar. Wat jij met de ander doet is voor anderen een aanwijzing hoe men met jou om zou moeten, mogen, willen omgaan. Dus doden is niet “goed”, het ontkent het leven zelf. Er kan hier geen sprake zijn van een zelfstandige keuze van Kaïn die goed is omdat Kaïn zelfstandig kiest. Anders dan bij het offeren ontkent Kaïn door zijn broer te doden het leven zelf. En volgens mij zie je hier wat de zonde doet als hij over jou gaat heersen. De zonde ontkent het leven zelf. De zonde is dus de aartsvijand van de mens.

Maar ….. er blijft wel een vraag open: Waar komt de zonde eigenlijk vandaan? Voorgesteld als een persoon los van Kaïn en God moet de zonde wel een creatie van God zelf zijn. De boosheid van Kaïn is de zwakke plek waardoor de zonde kan binnenkomen in de keuzes van Kaïn. En op de één of andere manier ziet God die bui al hangen, maar kiest hij er niet voor om in zijn grote macht het risico te elimineren. Je kunt dan bijna niet anders dan concluderen dat de situatie bewust door God is geënsceneerd en God ook niet door roeien en ruiten gaat om te voorkomen dat Kaïn slachtoffer van de zonde wordt. Zo gezien wordt de beginvraag (“Waarom ben je in woede ontstoken en waarom heb je jouw hoofd laten zakken?”) tot een laatste dam tegen het binnenstromen van de zonde. Maar die dam is wankel, zoals even later blijkt. Het lijkt net alsof God niet alles op alles zet om de risico’s te verkleinen.

En Kaïn slaat Abel dood. Hier zie je de rest van de mensengeschiedenis in een notedop. De sterke kerel slaat de onaanzienlijke dood omdat hij vindt dat hem onrecht wordt gedaan. En God ….?

(wordt vervolgd)